1
Zahidê xelwetniþîn, pabestê kirdarê xwe ye
Tacirê rihletguzîn derbendê dînarê xwe ye
Aþiqê dîlberhebîn, dildayê dildarê xwe ye
Vî zemanî, her kesek bê þubhe xemxwarê xwe ye

Bê 'emel tu j'kes meke hêvî 'eta û hîmmetê
Bê xerez nakêþitin qet kes ji kes zehmetê
Kes nehin hilgirit barê te bê ucretê
Gerçî Îsa bit ku wî fikra kir û barê xwe ye

Hoþiyar bî da nekî umrê xwe bêhasil, telef
Lew ku nakit fayîde mal û genc û ewlad xelef
Maceraya Xidir dîwarê yetîmî bû selef
Vî zemanî her kesek mî'marê dîwarê xwe ye

Ca nezer ke îbretê pêla ku waqi' bit suwaþ
Ger nebîtin îltîfat û mewc û debr û meaþ
Cindîyê rimbazê faris naditin canî belaþ
Saeta serbazî hêvî ji serdarê xwe ye

Xaniya, zayi' meke weqtê xwe ey nadan, 'ebes
Bêteleb nabî ji weslê behremend, ey bulhewes
Sani'ê mutleq ku nîne îhtîyacek wî bi kes
Lutf û îhsana wî jî derheq telebkarê xwe ye

2
Ey ayîne, dil bi cemala te mucella
Wey sed sefhe bi yek zerre ji nûra te mutella

Însan te ji bo alemê kubra kire nusxe
Lew medfiyekê jê tu dikî 'erþê mu'ella

Wehdet bi heseb kusretê e'yan-i muzahir
Her sû di sifetan diketin keþif û tecella

Lew muxtelif'l-qewl û 'emel bûne xelaîq
Kafir ji senem bûne bi navê te tesella

Sirra xwe nihanî te ku da Ahmedê Xanî
Ez xeyrê berî þud be to awerd tewella

3
Mîrê meclis nekenit mutrubê goya çi bikit
Xunçe xendan nebitin, bilbilê þeyda çi bikit

Bîneka husnê butan lazim e sahib nezer
Kesê bîna ku nebit dîlberî zîba çi bikit

Kerem naçite tîpa edûwan merdê þecî'
Tîxê ahêxte bê destê twana çi bikit

Talibê ilm û kemalê nebitin qabilê feyz
Hîkmet û terbiyeta alimê dana çi bikit

Teb'ê Xanî sedefa gewherê 'irfan e welî
Metinxwanek nebitin sahibê me'na çi bikit

4
He dinalim þev û rojan, meger Eyyub im ez
Hêstiran her vedimalim, meger Ye'qûb im ez

Bi kerem dest ji me birîn gul û werdan yek in
W'er bipêçîn bi cefayê xwene mektûb im ez

Hindekî xem heye daîm li min ew vêk dikevin
Ez nizanim ku bi çavê wan qewî mehbûb im ez

Xem telebkarê me yîn, em xwe telebkarê di yar
We tilsimê telebê talib û metlûb im ez

'Eceb îqbalî ji min nehe Xanî ku li bal
Padîþahê xem û derdan wihe merx'ûb im ez

5
Ey dil! Ger te divêtin bibî daim mesrûr
Di terebxaneê dinya vexwe ava engûr

Pê nebe xeflet xewxayê cîhanê bidirrîn
Ji meqamê ku buhuþtê ji sedayê tenbûr

Zemzema zemzemiya rahê Huseynî ji Hîcaz
Vexûnit Ka'beê dil nabite Beytu'l-ma'mûr

Perdeê zulmetê îþxalê cîhanê biderîn
Ji nezergaha cemalê tu hîcabê bike dûr

Menzer dîdeê canê te munewwer nebîtin
Nexlê ''ma zax'e'' nekêþî tu ji xal û xeta hûr

Gunehan ger nebûwa lezzet û zewqek haþa
Fa'ilê asim nedibû tarik û taib mehcûr

Min guneh tê bi gunehan ku di nêv baxê cîhan
Semerê xoþtir ev in bûn be heramî meþhûr

Hingî dewrê felekê saxirê me dûr diket
Meh û salan dikirit her we ji umrê me qusûr

Rabe ey saqîyê mehweþ tu ji xema felekê
Bide min badeê le'lê tu ji cama fexfûr

Þêxê cam ez nefsê hemdem dil ket bi mirad
Li miradê dil murde dibîtin keþfê qubûr

Ye'nî ew xaneê gil nabite 'hail qet'a
Ne bi çeþmê dilê nazir ne bi rûyê menzûr

Þebê zulmanî îmkan dibit subhê numa
Afîtabê ehediyet ji feleq tête zuhûr

Iþqebazî du terîq, çi heqîqet çi mecaz
Þem' ê can dê bisojîtin, çi bi nar û çi bi nûr

Ser û mal û dil û canê me fedayê te bîtin
Bike qelbê me tu saqî ji þeraba xwe tehûr

Da bikim kesbî meqamatê 'ulliwî derecat
Ya bikim keþfê keramat ji dara Mensûr

Zahida, ger te divêtin tu Xudayî nas bikî
Were ber sayeê þimþadê qedan qet meçe dûr

Bi zîyarî were qeydê þecerê Wadîyê Quds
Ger bizanî bibihey þîtê ''enellah'' ji Tûr

Ez lema þifteê walihê mehbûban im
Ku di nêv ayîneê cebhetê wan min dîye nûr

Her dema nedrikê xilxal binê her têne xurûþ
Her dema turre ji ber tayê qeseb tête sudûr

Ya ku kagul ji kinarê kulahê keç biderîn
Ya xetê misk-i bi rêþî kit ji kenarê kafûr

Kafirê 'iþq im eger ez nedimê îmanê
Ya bi mihrabê biruyan nebirim sejde ji dûr

Waiza guh bide min, da bebihêyî neqilê sehîh
Mishefa çehreê xûban e kitêba mistetûr

Deftera iþq neda destê te mue'llim ji ezel
Maneya ayeta husnê li te lew ma mestûr

Bê tekelluf dixurim sondê bi Qur'ana þêrîn
Xaniya sûretê canan e bi min sûreê Nûr

6
Ey dil eger bi neqdê can, cinsê giranbuhayê zulf
Dê bikirrî bizan mecal, cewherê can fîdayê zulf

Xonçeê teng hewsele dil ji rikan/regan bikir tebî
Subuhgehan ku sur diket xilxeê hewayê zulf

Meþq diket simkutuban rûyê nîgar û husnê xet
Bendeê hezar û tifl dil hatine ber melayî zulf

Aþiqê bi ceger meger sebir ji can û dil diket
Mani' genc meqsed e heybeta ejdehayî zulf

Her serî mû bi sazekê, cilwe dikit bi nazekê
Aþiqê iþqbazekê, bend diket belayê zulf

Rûm û Freng û Hindiyan, xal û nîþan û xemriyan
Xencer û þîr û tirkiyan, ceng e li ber lîwayê zulf

Tac û tumar û binperan, la'l û guhar û gewheran
Serxoþ û dîn û ebteran, reqs e li ber humayê zulf

Law û ruwal û rîsipîyan, mîr û wezîr û cindiyan
Serxweþ û mest û tebkiyan, derd e ji macerayê zulf

Þêx û murîd û salikan, þah û feqîr û malîkan
çust û çeleng û çapukan, dil kete bendê payê zulf

Ef'a û mar û ejder e, misk û zibad û enber e
Nefxeyê rûhperwer e, rayîheyê hewayê zulf

Bê mey û bê dewayekî, bê def û çeng û nayekî
Dîn diketin melayekî cezbeyê dilrubayê zulf

Mîr û mela û mahiran, çendî belîx [û] þairan
Xanî û hinde haziran, dade ji dest dewayê zulf

7
Ey derîxa mame tenha ez ji þemsê xawerê
Xan û man têk bûne zulmet paþî wê dêm xawerê
Paþî lêvêd wê venaxwim mutleq ava kewserê
Bêqerar im þibhê zîbeq bê ewê sîmenberê
Ger bizanim ez di heþrê dê nebînim dîlberê
Cennetê ez çi bikim ez pê wer bikim xagusterê

Sed mixabin çû ji ba min ew hebîba çav belek
Ah û fîxanim þev û rojan diçin hetta felek
Wê ji feryadê di min aciz bûyîn îns û melek
Mam di qeyda dax û derdan paþî wan zulfê helek
Ger bizanim ez di heþrê dê nebînim dîlberê
Cennetê pê çi bikem ez pê werbikim xagusterê

Hîcreta yarê bihar tim þibhê finda þû'ledar
Ketme halê îhtîraqê ji îftîraqê bûme nar
Ez wucûdê bê wucûd im sotî têk da bû xubar
Min nevê dinya bi carek paþî wan çavêt xumar
Ger bizanim ez di heþrê de nebînim dîlberê
Cennetê ez çi bikem ez pê werbikim xagusterê

Ger di hîna ez wefa bim bête ser min Ezraîl
Mujdeya Xuldê di wê gavê bidet min Cebraîl
Xidir ferxê pê ji min ra bit di wê rê da delîl
Dê bibêjim: ªMin nevêtin Xuld û Kewser, Selsebîl.ª
Ger bizanim ez di heþrê dê nebînim dîlberê
Cennetê ez çi bikem ez pê werbikim xagusterê

çerxê kec reftare û ew bala ku ez heyran kirim
Serfîraz bûm ez welêkin zêde sergerdan kirim
Bê dil û bê eqil û bê huþ û bê îz'an kirim
Paþ ku wê bêmurwetê ev renge ez talan kirim
Ger bizanim ez di heþrê dê nebînim dîlberê
Cennetê ez çi bikem ez pê werbikim xagusterê

Zînhar ey dostan! Weqtê bikim ez hîcretê
Van du misraan kîtabet kin li berg? kaxetê
Da di dest min da sened bîtin di beyta hesretê
'Erzî hala min ev mezmûn di hîna hezretê
Ger bizanim ez di heþrê dê nebînim dîlberê
Cennetê ez çi bikem ez pê werbikim xagusterê

Xanîya ev herzegoyî w xeta û nasewab
çend ji te sadir bibin ey bêedeb ey malxerab
Ev qezaya Barî ye razî bibe ey bêhîcab
Belkû bêtî mucibê narî ji bo te ev cewab
Ger bizanim ez di heþrê da nebînim dîlberê
Cennetê ez çi bikem ez pê werbikim xagusterê

8
Ey wahidê penahan ku ji zatê te ne peyda
Ev kewn û erz û sema, kumbeda xudra
Erwah û uqûl û infus û e'raz û cewahir
Halên di musewwer ne muhel û ne heyûla
Lewh û qelem û kursî yû erþ û encum û eflak
Hem agir û ax, av û hewa cumle eþya
Sed qafîle mewcûd piyayî û mutewettur
Her lehze ji sehrayê edem tên bi temenna
Hin neqdê fenayê diguhêrin bi beqayê
Hin neqdê wucûda xwe dikin bêbedel efna
Her yek bi wucûda xwe wucûda te dixwazit
Bîl cumle xerîdarê cemala te ne heqqa
Lew þubhetê pîra bulhewes talibê Yûsuf
Dor hatiye Xanî gulxarî di dest da
Ew jî bi metaê xwe qumaþê te dixwazît
(Subhaneke len teyes mîn ruhîke 'ebden)
Ahmed ji senaya te nedaket qet çu wesfan
(Me'eceznî hemdek inne Ahmede hemda)

9
Ji le'lê di yarê emin mey vexwara
Bi dil min dibexþî Bedexþan û Buxara

Mudamî di destê xeman da zebûn im
Mudamî dixwim mey bikim da ez mudara

Dema ku kirime uzra ewî gul'îzarê
Dibin bê tekelluf dilê min 'uzara

Hinarin ji bo min der axûþê perwer
Hinarin di taze hebîba dilara

Ne yara te îro nezer da te Xanî
Neyaran nema ne rahet ne yara.

10
Mi dî neqþek ji neqþê neqþibendan
Vebû bendê di min yek yek ji bendan

Guþada dil ji bo min ra muyesser
Nebû bê suhbeta sûret lewendan

Ji ahûyan me yahû xwestî emma
Dilê min ma di nêv miþkên kemendan

Ez îro serxweþ im wellah waiz
Li min zayi' meke wan we'z û pendan

Li min kurt bû riya ke'ba wîsalê
Ji þiklê qameta bala bilindan

Min sed hêvî heye dîsa ji seyyad
Mi aza ke ji qufl û qeyd û bendan

Kuþada dil dibû ma ra muyesser
Dilê min ma digel miþkê kemendan

Kesê giryan bîtin pêlek bi iþqê
Dibîtin 'aqîbet elbette xendan

Dilê Xanî eger çî bû sincexane
Þukur qet kesî nego ªXanî bi çendan?ª

11
Seydê çingala serê zulfa þeha þehbaz im ez
Mestê cama iþweya þehnazî nazik naz im ez

Remz û i'cazê di xûban bê îbadet seh dikim
Murþîdê kamil ez im îrohe sahib raz im ez

Beydeya ez tê 'ebes bû aþîyana min qefes
Gerçî dil pir hewes bû bê per û perwaz im ez

Vê heyata îbretê çi bikem beqa nînin ji bo
Lew þehîdê xemzeya wê dîlbera ten naz im ez

Derdmendek min divêtin hemnefes bit Xanîya
Ku me hemdestek hebîtin sazê xweþ awaz im ez.

12
Ez çûme derê meykedeê sibheyek zû,
min dîtî yeke esmer
Qamet bi mîslê dareî þimþadê, du gêsû
manendê du ejder

Mahê mutereqqîb meykedeê û mezherê î'caz
carek bi du sed naz
Halê me tefehhus bike bêje ku ''feqîro
ez bo te me xemxwar''

çin çin dimeþin bisk-i li ser gulþenê ruxsar
manendê du þehmar
Geh geh dixuþin zulf-i li ser qewsê du ebrû
manendê du þehper

Min gote ªdi weqtê seherê ew çi te da min
ey serwîqeda min?´
Go ªma tu nizanî çi ye min da te feqîro?
E'teytûke Kewser!´

Heta wekî lewhê sedef û xameê yaqût
nezerêk bi Lahût
Min seyr kirîn sîdreten û tûba qed û dil çû
nînin çu beraber

Hingî melek û hor û perî bêne temaþa
haþa summe haþa
Kengê dibin ew laiqê nezarreê ebrû!
Ey dil, meke bawer

Yar? ji derê meykedeê min meke bêpar
ey seyyidê muxtar
Saqî ku tu yî eþhedû bîllahî di îro
Xanî bûye meyxwer

13
Dilo carek xwe hiþyar ke
Hilo da çin bi seyranê
Bi carek bes xwe bêpar ke
Were seyra gulîstanê

Gulîstana bi sorgul tê
Semen nisrîn û sunbul tê
Hezar-bilbil bi xulxul tê
Di hîva mahê nîsanê

Di fesla çardehê Nîsan
me dîbû dîlberek dîsan
Di dil meþe'l çira îsan
Me can da þubhê perwanê

Me dil da dîlberek sade
letîf û þêx û begzade
ji qeydan kir'me azade
nihanî bir'me dîwanê

Nihanî xelwetek da min
Ji le'lan þerbetek da min
Bi weslê suhbetek da min
Kirim bende di fermanê

Di fermanê ku hazir bit
Ê naxwaze munafiq bit
Divê her dem muwafiq bit
wekî Þêxê di Sen 'anê

Wekî þêxê di hazir bit
Li fermanê ku nazir bit
bi emrê dostê kafir bit
bisojit suhfê Qur'anê

Disojim suhfê mektûbê
Bi emrê yar û mehbûbê
Dema dil dim bi metlûbê
Didim ez dîn û îmanê

Eger dîlber mecazî bit
Ji rengê lebsê xazî bit
bila sofî nerazî bit
Bimînîew di hîrmanê

Binê, sofî qewî dîn e
Wekî xeffaþê miskîn e
Li nik wî roj, çu reng nîne
Xwe nebîne ji emyanê

Dilê wî kor e e'ma ye
Ji weslê dûr-i da maye
Li ber wî derge dadaye
Nehîþte bête dîwanê

Di dîwana ku qerqef tê
Di nêv bezma ney û def tê
Melaîk sed hezar sef tê
Ez im ê heta meydanê

Ez im serxweþ li wê camê
Ez im sewda di nêv amê
Ez im enqa ketim damê
Bi zulfa ser xalan danê

Bi zulfa hate ser xalan
Binefþa tîtek û alan
Dil û canê me ebdalan
Dibir dîsa bi talanê

Di talana ku serxweþ çûn
Hezar genc û we gewher çûn
Dilê sed pare, ker ker çûn
Tu Xanî bes ke efxanê

14
Fate umrî fî hewake ya hebîbî kulle hal
Ah û nalem hem demem þud der fîreqet mah û sal
Ger benim qanim dîlersen çoqdan olmuþdur helal
Dîn û ebter bûm ji iþqê, min nema aql û kemal

Ente fikrî fî fuadî, ente rûhî fî cesed
Leþkerê xemhayê to mulkê dilem wêranî kerd
Dade geldim iþq elinden îsterim senden meded
Wan Tetaran birne yaxme aql û dîn û milk û mal

Tale hemmî zade xemmî þae sirrî fîl mela
Teþneê camî wîsalem çun þehîdî Kerbela
Yoqsa sen dîwane oldun, nîce halin ey dîla
Yan ji nû ve îþweyek da min hebîba çavxezal

Bittûhicranen hebîbî lestî minnî alîmen
Her dem ez derdê firaqet, xafilî ez helî men
Can û dilden arz-i qildim halimî canane ben
Erzihala min tu xafil, qet napirsî erzê hal

Hel-lena min nî'metî weslil-hebîbî minnesîb?
Ufîtadem ber deret, bîçare, sergerdan, xerîb
Derdimiz çoq, lêkî senden ona yok hiç bir tebîb
Ey tebîbê min, dewaê derdê Xanî her wîsal

15
Ez çûme baxê sorgulan
weqtê sehergahê bi xef
Min dî sedaya bilbilan
dagirtibû her çar teref

Sewta hezar û qumriyan
dengê ribbab û muxniyan
teþbîhê bezma bengiyan
hevdeng bûne çeng û def

Manendê mest û serxweþan
ez çûme bezma mehweþan
Ebrûkevan û çavreþan
cerg û dilê min kir hedef

Peykan û cerg û dil perî,
Ten bûye sindoqa berî
Sindoq ji husnê ey perî
hêja li min bû kerb û gef

Hêja li min bû kerb û kîn
Zahir xezeb, batin kenîn
Lê xemzeyek da min nehîn
Aqlê me dîsan kir telef

Dîsa hebîba çavbelek
Îhsan digel min bû gellek
Lewra digel zulfên helek
Alûz me tînin qiþt û lef

Þetrî û qiþt û zulf û xal
hem'yan li ser ruxsarê al
vêkra hebûn ceng û cîdal
lêk aliyan bûn sef bi sef

Sef sef me dî vêk ra bi ceng
hindek Hebeþ, hindek Fireng
Têk rabirandin wek xedeng
vêk ra hebûn wan laf û lef

Têkra191 hebûn dawa û þer
Der bûn li min tîpa Teter
vêkra kirin qelb û ceger
rêhtin ji dil xwîna bikef

Rêhtin gellek xwîna dilan
þehmarê zulfa ser milan
bêrehm û mestê qatilan
meyxwerê fîncana sedef

Wan meyxuran ebter kirim
Bêqût û bêenter kirim
Welleh ji dil ker ker kirim
Xanî bes e ah û esef

16
Neqqaþê ezel roja serlewheê rengîn da
Pergar'î ji destan bû, sersefhê tezyîn da

Tezhîb û zerefþan da serlewhê kitêba iþq
Resma ezelî kêþa, neqþê xwe nû anîn da

Dîbace ku înþa kir, fîhriste ku îmla kir
Cildek ji enasir bit, nefxek bi sifalîn da

Etfal û melek hatin, westane di bustanî
ªLa ilme lena´ gotin, ebced bi xwe telqîn da

Wan saderûxan, meþqê iþqê ku temenna kir
Xettatî ji husnilxett sermeþqekî zêrîn da

Ez çûme derê dêrê min dît ku Rûhullah
Têk da di mussewer bûn, hetta vinnîhalîn da

Wan cumle ªen'el-Heq´ got, min ªWahidê Mutleq´ got
Saqî bi xwe ez girtim camek meyê noþîn da

Min noþî û serxweþ bûm, fîlhal-i muþewweþ bûm
Ez çar û neh û þeþ bûm, min tekya bi balîn da

Þahid bibî, ey Xanî, mehbûbê perestar im
ªHa´ nuqte li bin danî, lew mame di nefrîn da

Ma secde tenê min bir ber sûretê mehbûban
Îblîsî nebir secde, lew maye di nefrîn da

Herçî ku me bîr pê kir hingî min nezer lê kir
Seyrek min li Leylê kir lewra min dil û dîn da

Min dî hîveke pertewsa ye di me zahir da
Mimkin hemî pertew da em mane di temkîn da

Ew bû ku Zuleyxayê wê dîtî di Yûsuf da
Mecnûnî di Leylayê, Ferhadî di Þêrîn da

Mîsbahê ebed min dî îro ve di qendîlê
Genca ezelî bû ew, min dî di gil û tîn da

Cana j'cemala te wan dî der sûretê xûban
Þeyx û welî û sofî der zikrê xwe ahîn da

Mefrûrî bî ger sofî, mebe munkirê xûban
Ger dê çi tessewur kî sirra ku di dewrîn da?

Þahid tu ey zahidê mehbûbperest im ez
Bê þahidî hemî nabim þeyxê me ev ayîn da

Canê ji te ey Xanî çana ku bixwazitin
''H'''a nuqte li bin danî, fîlhalî di mizgîn da

17
Min dî þeva cum'eê esmerek, ez bûm xulam
çûm tewafa rê û laman, dîlbera þîrînhudam
Þewq û nûra xet û xalan, dil muferreh bû temam
Esmarê min dîlberê min li te bin y¸z bîn selam

Sed selam û selawatê Padîþahê qudretê
Ew bibarin her mudamet bejn û bala qametê
Bê hebîba xwe me nevê qet duxûla cennetê
Esmerê min, dîlberê min, li te bin y¸z bîn selam

Ez feqîrek bênesîb im, nûrê Zatê Zulcelal
Herdu ebruyê hîlal in li cebînê bûne xal
Ez merîzek bêdewa me, hatime nik erzê hal
Esmerê min, dîlberê min , l te bin y¸z bîn selam

Leb eqîq û durr û mercan, ew ji eslê madenê
Qemer û þemsêd di burcan, rohniya wan da tenê
Sen'et û karê Xwedê ne, xal û nîþan ketinê
Esmerê min dîlberê min, li te bin y¸z bîn selam

Ey dilo rabe xwe pêk bîne, mecala bêt buhar
Bax û bostanê me xweþ bû nêrgiza mestî xumar
Gul gul û çîçek û alal bi xwe bûne çar bi çar
Esmerê min dîlberê min, li te bin y¸z bîn selam

Gul gul û çîçek û alal, ew ji rengê te geþ in
sinbil û rihan û sorgul, ew ji bêhna te xweþ in
Misk û enber û bixûr e, em ji bêhnan serxweþ in
Esmerê min dîlberê min, li te bin y¸z bîn selam

Sed selam û selewatê Padîþahê abidan
Ew bibarin her mudamet li Medîna Ehmedan
Rewzaya sîma mubarek hem li ser wan merqedan
Esmerê min dîlberê min, li te bin y¸z bîn selam

18
[Her wa me] bi zerzeng û hezar îþwe û meþ hat
[...asit] kirin îhya li reqîban ku nexweþ hat

Sunbul kemilandin gul û lale xemilandin
[Reyhan] þitilandin li rûxan taze binefþ hat

...der venebû qet nedida bextê kuþadek
...ru da me þukur kabê taliê me duþeþ hat

..peyda Firengan û Nîl û hatine Rûmî
Þukur [nehate] ji Ereb hem ji Hebeþ hat

Reþ tox xwe nubare meger goþe di xwar in
Tîra ku þeh date hedef girt û bi kêþ hat

Yan hat û bi nîva dil ket û qet venewesta
Lewra ji ber qewsê me di zêde bi weþ hat

Xanî bes e bêar çira zêde salan
Îsale ji xwe tali' û bext ne bi reþ hat

19
Dîsan dilê þeyda ji nû bê îxtiyarî perwaz kir
Seydek diye û berdaye du mil û firra þehbaz kir

Meyla wî mehza hîkmet e, seyda wî enqa sîret e
Teyrê wî bala hîmmet e lewra teleb evraz kir

Enqa bi dest kes nakevit damek divê ew dakevit
Nabit ku xafil rakevit, ê qesda seyda baz kir

Seyadiya min bû ebes, daim li min teng bû qefes
Rahet nebûm ez yek nefes, min lew efxan saz kir

[Saz û] semaya suhbetê, govend û çerxa dawetê
[Fikrîme ] þikl û qametê, bîr têye min bi awaz kir

[Þiklê !] mecazî çend dike, seyda heqîqî wer dike
Teyxûnê qeydan lê veke biherî me behr endaz kir

Nêçîr dibê teyxûn bitin, çenge lipêþ perxûn bitin
Þunqar nedî mecnûn bîtin, iskûv ji çavan baz kir

Þinqarê çav teyxûn e dil, berdane du çavêt bi kil
Xanî ewan gêrra xecel, lewra mecaz axaz kir

20
Hêdî li îbrîþim bide ey mutrubê demsaz
Sed dil bo vîn beste her yek bi dused naz

Ey badê saba pirr mehejîn turrrê dildar
Uþþaq binalîne ji merxule û þehnaz

Saqî bigerîn badeê engûr bi tenbûr
Cana bide min bûseyekê her we bi dilxwaz

Rûha min û sirra di rexê yar bi yek ra
Roja ezelî bûne bi dil hemdem û hemraz

Xelaqî teedded bi me zahir kire î'caz
Xanî te xelet zaniye ew her ji xwe yek bûn

21
Îro li textê dîlberê ya Reb çi þêrîn esmer e
Jê nabitin min dîlberê er dîlbere ya dîlberê

Dil goriya canan e ev, dîn bû û hem îman e ev
Hem îhsan e ev, hem law û hem gerdenzer e

Kakul ji ber tacê bi zer ta ta wekî pir tête der
Sereskerê tîpa Teter, serdar e yane serwer e

Zulf in gelo pir pêç û xem, ya sunbula baxê Îrem
Zincîreya ser ta qedem reþemar e yane ejder e

Ya Reb hebîba reng feleq ewrê teteq dagirt þefeq
Ya belkî nedrik ya wereq ya qiþt e yan çenber e

Ew turr e yan gêsû ne ew, Zengî ne yan Hindû ne ev
Þitrî ne ya þihbû ne ew, ya tûxê Þahê Sencer e

Ebrû ne ya cotek hîlal, Hindû ne ya nîþan û xal
Gêsû ne ya hezret Bîlal meþxûlê Ellah ekber e

çav in gelo ya serxweþ in, ya kafir in ya dilreþ in
Bîmar in ew ya nexweþ în ya nêrgiz û yan enber e

Ruxsar e ya Reb ya qemer, guftar e ya Reb ya guher
Ew qend e ya Reb ya xeber, ew þehd e yane þekir e

Ew rû ne yan gulberkê al, alal e yan dêma bi xal
Qendîla nûra Zulcelal mîr'at e yane mezher e

Dêm þûþe nûra heq di nav, dev xonçeya þêrîn gulav
Rûx sorgula rengîn xunav xal miþk e nîþan enber e

Ya Reb kitêba husnê yar, haþî ne yan xettê xubar
Yan ka'be hacî çarkenar, wan qesd hecul ekber e

Lêv in gelo yaqûtê can, yaqût e yan eqîqê Rewan
Yan qutiya dirca durran ya hewzava kewser e

Ya Reb xetê reyhanî ye, sersûreê Qur'anî ye
Yan xatema sultanî ye, mîr'at e e yan menzer e

Xal in gelo yan qelef în ew ariz in yan sorgul in
Em aþiq in yan bulbul in zikrê me werda ehmer e

Ew gerdena þubhê þemal, serçeþmeya ava zelal
Qarûreya xemra helal, yan þîþe ye yan þekir e

Ya Reb qeda zîba ye ev, yan ka'beya ulya ye ev
Yan Mescîdul Eqsa ye ev yan sidr e yane serwer e

Ya Reb dilê dîwane ye yan alimê ferzane ye
Yan bulbulê wêrane ye yan ûd e yan mecmer e

Ew Xaniyê dildade ye meþreb ji rengê bade ye
Derdê wî yarek sade ye lew her zeîf û rengzer e.

22

Ahmedê Xanî fermayed:

Ey dilê qelb nahejî yek ser mû ji tayê zulf
Ger nehejî tu pêlekê þubhetê min li bayê zulf

Xûn û dil û ceger dixun nafefiroþî her seher
Badê seba ku têk bidet sunbulê miþksayê zulf

Xonçeê tenik hewsele dil ji rikan bikir dibit
Subhegahan ku seh dikit li xilxeê hewayê zulf

Meþqê dikin dêmkitêban ruyê nîgar e husnê xet
Hinde hezarî tifl, dil hatiye ber melayê zulf

Aþiqê bê ciger meger sebir ji can û dil diket
Maniíê li gencê meqsed e heybeta ejdehayî zulf

Talibê nûra xeyb im ez, mame di qeyd û zulmetê
Hêvî Xweda û himmeta hazirê ewliyayê zulf

Behr e cemala yar eger keþtî tê seyr ger bikit
Destê min û te'elluq da min ta Xudayî zulf

Taliê bext ger meded dewlet seramedê me dî
Dil ku xwe daye ber siha çeng û perê hewaye zulf

Xanî jar û bê newa lê dicivin wiha sîtem cefa
Lew derçû ji dergeha sebr û seha newayê zulf

23

Ahmedê Xanî fermayed:<BR>
Durdane ji dev da me dibarin dem û satan
Kes nîne bibit wan bigerîn di welatan

Sewdakirrê eþqê biriyan cumle dirêtin
Quta' û sealik û zemane fitratan

Qet ku her yek cewherek nîne buha ket
Bazara cîhanê mane bi wan turkmen û talan

Ebdê zeheb in hinde ku hin abidê fidde
Aþiqê derya meyê ne, di îd û erefatan

Meíþûq cemedat û aþiq bi xwe heywan
Însan biryan e ez çi xeyrê dem ji nebatan

Kuffarî bi dem daye hesarî me û xundkar
Hêja li þikarî digirîtin li felatan

Îslam li cengê tu mebê bo çi zebûn e
Lew ra ku kerem nîne li hematan û kematan

Rû daye îmarat û milûkane bi îsraf
Mîrî pisiyan nadine xelqê xwe xelatan

Mîrê di Mehmedan xwe dubendî ne û xayîn
Îsayî ne, li Mûsayî dixûnin selewatan

Xelqê Hekkarî we dibîtin ku ji bo Þah
Hîna seferan ew diþehînin edewatan

Mîrêmîran wê dimirîtin ji feqîrî
Þêrwan û Muks bûyine muhtacê zekatan

Ya Reb di vê esrê biparêz Qizilbaþ
Tuxyan û xurûcî nekin ew bêne welatan

Kî dê li vê Serhedê ji pêþ wan veweste
Kes nîne ku têr nanî bidete van pênce xuzatan

Ya Reb bi duayê nebî û weliyan kî
Bi Încîl û Zebûr û Furqan û Tewratan

Ya Reb bi Mekkê kî Medînê bi tewwaf
Ya Reb bi heqê se'y û tewafa Erefatan

Ya Reb bi lewh û qelem û kursî û erþan
Ya Reb bi milk û melekût û semawatan

Ya Reb bi tewhîd û bi tesbîh û bi zikran
Ya Reb bi dua û selat selewatan

çende rîcalan her biþehîne tu ji xeybê
Îsalê sifrekêþ bide xelqê xilûwatan

Xundkarî li kufarî muzeffer bike dîsan
Da Þah ji tirsan li emir det selewatan

Pamal zelalî nebîtin hewzeê Îslam
Qet layiq e ey xaliqê nûr û zulûmatan

Naqûs û selîbê di Frengan çi rewa ye ew bên
Bigirin cumle cihê bang û selewatan

Murted bibin ew cumle bimînin di grîftar
Terka me biden ew biperestin bit û latan

Ew çende tefasîr mesahîf bi telef bin
Hurmet çu nema ayat û hurûf û kelîmatan

Hindî ku dikit Xanîyê bêçare gunahan
Ya Reb tu bedel wan binivîse hesenatan.

24

Medihnama Ahmedê Xanî
derheqê hakimê Bayezîdê Mehemed Beg

Kanî Mehemed Beg gelo kan padîþahê Serhedan
Îro ji dil bigrîn de lo kan padîþahê Serhedan

Îro bibînin îbretê axa û xelqê Hiþetê
Kanî xudanê xîretê kan padîþahê Serhedan

Mîrê di nêv mîran bi nav eþheb siwarê rimzirav
Bala bilindê pir belav kan padîþahê Serhedan

Kê dî we reng zatek þerîf erkan û ezmanek letîf
Alem di dest wî bû zeîf kan padîþahê Serhedan

Koma di mil bû sî hezar sed mîrekan vêkra ducar
Jêkrakirin ker û tar û mar [kan padîþahê Serhedan]

Senceq ji ser Qersê birî Bedlîsiyan Wan jêkirî
Xanî di mil kiribû çirî kan padîþahê Serhedan

Kanî ezîzê mîriyan, kanî edûwê Waniyan
Kan hevrikê Mehmûdiyan kan padîþahê Serhedan

Kanî emîrê namîdar, Serhedniþînê Xundkar
Paþan ji bo pêþkêþ hinar kan padîþahê Serhedan

Kanî emîrê zûfunûn kan aqilê tebîet cinûn
Alem li ber wî bû zebûn kan padîþahê Serhedan

Di ilmê xwe ew ellame bû, Behramê gulgûn came bû
Qîtalê pir hingame bû kan padîþahê Serhedan

çend mîr û hakim rakirin, çand xan û sultan dakirin
Kom û heþîm berba kirin kan padîþahê Serhedan

Ew hakimê pirr nav û deng hemtebîetê Têmûrê Leng
De'wa dikir ''biçime Fireng'' kan padîþahê Serhedan

Pêla ku wî dîwan digirt, xelqê edeb erkan digirt
Heybet ji wan dîwan digirt kan padîþahê Serhedan

Weqtê bi ser hespê diket þeþ caniban rev pê diket
Heybet bi ser xelqê diket kan padîþahê Serhedan

Daîm edalet pîþe bû xayet deqîq endîþe bû
Nazik tebîet þîþe bû kan padîþahê Serhedan

Dîwan û edl û dadgîr îz'anpirr rewþen demîr
Hetta xoþîn nakin ji bîr, kan padîþahê Serhedan

Dîwan û eywan þaneþîn ew sedr û hewzêd nazenîn
Man þubhê Fîrdewsa berbîn kan padîþahê Serhedan

Ferþê di dîba û herîr îstebreqên wî bê nezîr
Bêîxtîyar mayîn ji mîr kan padîþahê Serhedan

Ev xaliyêt ermûþ û qez wernagirît kes þubhê xez
Xalî bûyin meydan û rez kan padîþahê Serhedan

Rez bû mîsala cinnetê eywan ji sen'a qudretê
Kes nîne têkit suhbetê kan padîþahê Serhedan

Elmas û leíl û gewheran, tomar û tac û binperan
Hed nîne bêxme defteran kan padîþahê Serhedan

Sed me'ne ku hespêd bedew, safî hudûd zêrên celew
Kes nîne wan raket ji xew kan padîþahê Serhedan

Ew þehniþîn û hewzê av nêçîrgehêd pirr seyd û rav
Nabit bibêjim ez bi nav kan padîþahê Serhedan

Þahînþehê gerdenfîraz aza kirin teyxûn û qaz
Terxan kirin teyhûn û baz kan padîþahê Serhedan

Mîrê me wê nabit siwar têr bûye ew naçit þikar
Teyxûn û terlan man li xwar kan padîþahê Serhedan

Serdariya koma gellek nakit siwarê çavbelek
çavêt sipî bûn ey felek kan padîþahê Serhedan

Taq û rewaq û menzeran koþk û kelat û xeyberan
Wan cumle nîþan Heyderan kan padîþahê Serhedan

Ew cumle wî îcad kirin her çend qewî bunyad kirin
çerxa hejand berba kirin kan padîþahê Serhedan

Xewahê kelata bi zefer dijmin ji ber wî bê mefer
Wê çûye nîva ax û ber kan padîþahê Serhedan

Dinya diborîtin bi dor umrê ezîz nadin bi zor
Dewlet dibên naçîte gorr kan padîþahê Serhedan

Ya Reb hebît ocax qedîm xemê di wî xweþbîn emîm
Xusûsen ew durra yetîm, kan padîþahê Serhedan

Durdaneê gewher sedef ew ma ji wî neslê xelef
Ya Reb nekî wan zû telef kan padîþahê Serhedan

Xelqê xudanê dewletê wê çûye mala zulmetê
Bo ra bixûnin rehmetê kan padîþahê Serhedan

Xanî tu jî destan hilîn her çend ku zêde dilkulîn
Îro bo mîr saîl în, kan padîþahê Serhedan

25
Îþweyek da me seherê periya horî siriþt
Þeveqa birqî cemala dil û can soht û biriþt

Min nezanî ku melek yan ne beþer bû
Yedê beyda wekû Mûsayî li qetlê vedimiþt

Aþiqan bi temennayê þehadet can bire pêþ
Ellah Ellah çi xerezdar e ku yek ferd nekuþt

Muhebetullah cemala me dikir çîne tewwaf
Xeyberî hatîne min xal û xet û çenber û qiþt

Îsmê esma' me ji ber kir û di mebistan sifat
Talibê zatî me lew min semirand baxê buhuþt

Îsmê kamil ez im bûyime mescûdê melek
Muddeî ku nebîtin secde bi minha serî xiþt

Xanîya dê hebîtin bêhuneran laf û guzaf
Aferîn bo te ku ev þêwe ji bo kesê te nehiþt

26
Ji derdê iþqê bedhal im eceb ber bûye min narek
Were canan bibîn halim ne min dil ma ne dildarek

Ne dildar û ne min dil man ne alal û ne sorgul man
Ne reyhan û ne sunbul man di dil da min xalî xarek

Di dil da min xalî peykan were ser min bike îhsan
Li kûrahî reqîbê min bibîn xoþ bû birîndarek

Vede destan hebîba min bike derman tebîba min
Birîna min bike derman bi destê mubarek

Birîndaran birîn xweþ bûn reqîban her du rûreþ bûn
Di baxê husnê gula geþ bûn nekêþit bulbul azarek

Seher bulbul bi hawar e di dil da ew birîndar e
Gelo nalîn ji bo ar e ne gul man ne gulnarek

Nekêþit bulbul azarê li rexma muh(e)beta xarê
Li fesla mahê azarê nemînit qet li dil yarek

Li dil barê xeman yar e ne nîsan û ne azar e
Her we zanî bi hawar e di destî maye guftarek

27

Dila qet nîne mehbûbek ji te cuz'ek nebit lalî
Dilara mane meczûbek heye sirra te jê xalî

Eger sirra di qelban e eger nûra di wechan e
Bi min yek reng û yeksan e digel bi yek bûn li wî alî

Ji xeybê ew bi yek hatin hemî cot in ne tek hatin
Wekî çavêd belek hatin bi hev ket þahî yû talî

Eger husn e eger nûr e eger nêzîk eger dûr e
Birîna aþiqan kûr e ji sertîra Kurê Zalî

Ji sertîran mucewher bû çi awir bû çi xencer bû
Ji bo min ra muqedder bû dema pevkirine selsalî

Wekî selsal fexxar im, tijî nûr im tijî nar im
Di batin þubhê xundkar im, bi zahir ketime vî þalî

Gellek etles gellek dîba, gellek dîlber gellek zîba
Gellek sîm û gellek þîba me havêtin bi gernalî

Bi gernalî me havêtin hemî yek yek hilavêtin
Gelo kî bit ku navêtin hebîbeka çarde salî

Meger her min divê dîlber du sed ilman biket ezber
Ji xilxalan dibit ebter mela meqsûdê xilxalî

Mela meqsûdî min xalî ne mulk im menzîl û mal e
Ne ilmê qal e ew hale me hasil kir bi ebdalî

Me hasil kir bi xizanî bi muþtaqî û heyranî
Wekî genca di wêranî me peyda kir bi remalî

Bi remalî me peyda kir dilê xemgîn me pê þa kir
Neqil xed me aza kir wekî pîra du sed salî

Di dest delalê da min dî rexê kaxezê Semerqendî
Xettê Kûfî nuqtê Hindî kitêba husnê eþkalî

Kitêba husnê dîlber bû, xetê ellahûekber bû
Melayî ew ji ezber bû, li textê dil dibit walî

Li textê qelbî sultan e, dilê wî erþê Rehman e
Wekî Xanî ne nadan e dizanit ew bi ehwalî

Ji ehwalî xeberdar e bi sûret þiklê dildar e
Di batin eynê dîdar e teala sanehul alî

28
Þîweê iþwe û nazêd ku dildar dikin
Aþiqan bo çi gelo hinde qeder har dikin

Gul digel bulbulê xweþ teb'e û xendan e welê
Bêwefayî û cefaya ku dikin xar dikin

Hûn mekin lewme ji sahib kereman çendîn û
Ku çiranê em û ew bê zere û bê zar dikin

Wan divê hemî kes zêde ji wan razî bin
Li rozê tebasê hindekan sar dikin

Dîlberan ger neviya aþiq û þeyda pirr bin
Bo çira zînnet û xeml li xwe ew bar dikin

Rûhî aþiq rûyê me'þûq bi ser mutehid in
Mute'edded erd cewher înkarî dikin

Îzzet û rûmmet û dan cumle ji bal ya xweyî ne
Da bizanî tu ku ne þah û ne xundkar dikin

Wacib û lazim e daîm li me ketma emelê
Arif û aqil û dana ji xwe înkar dikin

Ne wekî Xanîyê nadan negihîþtîyê avê
Batin her dîn ya di dil îzhar dikin

29

Xanî ..... (bi Tirkî ye)

Ey gulên perwerdeê gulzarê terawet
Wê serwîqedên sebzeê bustanê terawet
Wechin bekadur mînber û mîhrabî îbadet
Zulfun xemî serhelqeî zebnnar hîdayet
Însanî degildir bû tesewwur bû þerafet
Peh peh bû ne þekil û ne þemail ne qiyafet

Gulzarê Îremdur cennetî husnî cemalîn
Cennet baxîdir aþiqî bustanî wîsalin
Sewdazede melalî butun fikrîyle xeyalîn
Enfusê mesîha gîbîdîr feyzî mealîn
Aþîfteê te'wîz cunûndur xet û xeyalîn
Peh peh bû ne þekil û ne þemail ne qiyafet

Hîcran île can û dil derd û beladur
Xakî qodeman g–zlerîn mekhelê celadur
Lutf eyle ezîzim baþun îçun bû ne înaddur
Sayin baþime sal beka zelîl humadur
Bîllah yuzun ayîneê nûrê Xudadur
Peh peh bû ne þekil û ne þemail ne qiyafet

Ey xemzesî qanlî tokçî leblerî xunxar
Rî kibir kî merdim yeqçî g–zlerî xumar
Rahm eyle eya padîþahim kîm bu dilzar
çahî Zeqenînde nîcedîr –yle girîftar
Husnun k–r delî can û dil eyledîm îse
Peh peh bû ne þekil û ne þemail û ne qiyafet