Kêz
Xatûn
Hebû tunebû,
kêzikek hebû. Jê re digotin Kêz Xatûn.
Rojekê Kêz
Xatûnê biryara xwe da, got : Tenêbûn dijwar
e, ne xweþ e, ez ê herim ji xwe re mêrekî
bibînim þû bikim.
Rabû bi rê
ket, çû çû, rastî þivanekî
hat ku li ber pezê xwe bû. Þivanî got:
- Kêzê, tu bi ku ve diçî?
Kêzê got:
- Min biryara xwe da ku ez þû bikim, ez derketime,
ji xwe re li mêrekî digerim.
Þivanî got:
- Ez jî bêjin im. Ma tu min nakî?
Kêzê got:
- Baþ e heke ez te bikim, em bi hev re bijîn û
heke rojek hat û me li hev nekir, me þer kir, tu yê
bi çi li min xî?
Þivanî darê
xwe yê þivaniyê rakir hewa û got:
- A ez ê bi vî darê xwe yê þivantiyê
li te xim.
Çavên Kêzê
ji hev bûn, tirsiya û got:
- Na, na, nexwe ez bi te re nazewicim.
Wiha got û da
rê, çû çû rastî kerekî
hat. Kerî got:
- Kêzê, ma te xêr e, tu bi ku ve diçî?
Kêzê got:
- Welle tu dizanî ku tenêbûn gellek dijwar e,
ne xweþ e. Min biryara xwe da ku ez þû bikim,
ez derketime, ji xwe re li mêrekî digerim.
Kerî got:
- Ez jî bêjin im. Ma tu min nakî?
Kêzê got:
- Baþ e heke ez te bikim, em bi hev re bijîn û
heke rojek hat û me li hev nekir, me þer kir, tu yê
bi çi li min xî?
Kerê her du lingên
xwe yên paþiyê nîþanî Kêzê
dan û got:
- Ez ê bi van cotikan zîtikekê li te xim.
Kêzê tirsiya,
got:
- Na, na bavo, nexwe ez bi te re nazewicim.
Da rê û
çû çû, rastî miþkekî
hat. Miþko got:
- Kêzê, ma te xêr e, tu bi ku ve diçî?
Kêzê got:
- Welle tu dizanî ku tenêbûn gellek dijwar e,
ne xweþ e. Min biryara xwe da ku ez þû bikim,
ez derketime, ji xwe re li mêrekî digerim.
Miþko got:
- Ez jî bêjin im. Ma tu min nakî?
Kêzê bala
xwe dayê, Miþko yekî lihevhatî bû,
lê dîsa jî pirsî:
- Baþ e heke ez te bikim, em bi hev re bijîn û
heke rojek hat û me li hev nekir, me þer kir, tu yê
bi çi li min xî?
Miþko got:
- Ez ê bi vê boçika xwe ya piçûçik
li te xim ku tu pê neêþî.
Kêzê di
dilê xwe de got, welle ev ne xerab e, Miþko yekî
lihevhatî ye jî. Ez ê pê re bizewicim.
Got:
- Nexwe baþ e Miþko, ez ê te bikim.
Kêzê û
Miþko destên xwe dan hev rabûn çûn
ba Mellê mahra xwe birrîn, daweta xwe kirin û
çûn mala xwe bi hev þa bûn. Çend
roj tê re derbas bûn, roja beravê hat. Kêzê
got:
- Miþko de rabe kincan bide ser hev em herin ber avekê,
kincên xwe biþon.
Kincên xwe û
beroþa beravê dan ser piþta xwe, kêzê
þimika xwe kir piyên xwe, dan rê û çûn.
Çûn çûn rastî rûbarekî
hatin. Miþko got:
- Kêzê de ka em li ber vî rûbarî
beroþa xwe bidin ser agir û berava xwe bikin.
Kêzê got:
- Nabe Miþko can, ava vî rûbarî miþe
ye, gellek boþ e, hume-huma avê ye. Heke Xwedê
neke, lingê min biþemite, ez nikarim xwe bigirim,
ez ê li ber avê herim ha herim.
Miþko got:
- Nexwe em herin ber aveka din.
Çûn, çûn
rastî cuhekê hatin. Miþko got:
- Kêzê de ka em li ber vê cuhê beroþa
xwe bidin ser û berava xwe bikin.
Kêzê got:
- Nabe Miþko can, ava vê cuhê jî miþe
ye. Heke Xwedê neke, lingê min biþemite, ez
nikarim xwe li berê bigirim, ez ê pê de herim
ha herim.
Miþko got:
- Nexwe em herin ber aveka din.
Dan rê çûn
çûn, rastî þûna sima gayekî
hatin. Baran hatibû, bûbû çamûr,
þûna sima gayî kort bûbû û
ava baranê tê de civiyabû. Kêz ê
got:
- Miþko can, a ev gol li gora berava me ye. Ezê beroþê
bidim ser, tu jî here qirþikan berev bike bîne,
em ê agir dadin ava xwe germ bikin, serê xwe û
kincên xwe biþon.
Miþko çû
qirþik anîn, Kêzê jî beroþ
da ser. Agirê xwe dadan. Xwe dan berê da heta germ
bibe ew jî dest bi berava xwe bikin.
Hê ew li ber agir
bûn, ji aliyekî ve dengê gurme-gurma defê
hat wan. Miþko guhên xwe mîç kirin û
got:
- Kêzê can, ka guhê xwe bidiyê, dengê
defê ha ji piþt wî girî tê. Ew gundê
Mîr Avdelî ye. Nexwe li gund dawet heye. Niha xwarina
dawetê çêkirine, goþt û birinc
û tirþik gellek in. Tu li vê derê beravê
bike, ez bi bezekê herim wî gundî, têra
xwe goþt û birinc û tirþikê bixwim,
hinekî jî têxim bin zimanê xwe ji te re
bînim.
Kêzê got:
- Baþ e, de here û zû vegere.
Miþko bezek da
xwe, çû di piþt girî de wenda bû.
Kêzê jî dest bi berava xwe kir. Kincên
xwe þûþtin, serê xwe jî þûþt
û kincên xwe yên paqij û rengîn
li xwe kirin. Haziriya xwe ya dawîn dikir ku îdî
rûnê û li hêviya Miþkoyî be.
Þimik di piyan de bûn, çima neþemitî
û neket nava çamûrê!!! Kêzê
xwe bi vir de da wir de da, lê kir nekir neþiya xwe
ji çamûrê derxe. Her ku çû pirtir
kete nava çamûrê. Li vî aliyî wî
aliyî nihêrî ku belkî kesekî bibîne
bi hewara wê de were. Dît ku wa ye li dûrê
siwarek ber bi gundê dawetê ve hespê xwe dajo.
Kêzê gazî kir, got:
- Ho siwaro, hendel mendel,
gullika kumê te panzde wersel,
heke tu çûyî mala Mîr Avdel,
bêje: Miþko, Miþko, Miþk-kavirro
kezî kurro,
hebandirro,
bêje: Kêzê, Kêzê, Kêz Xatûnê,
bi fîstanê gulavdûnê,
bi þimika reqreqûnê,
ketiyê heriyê heta bi qûnê.
Ya tu xwe bigihînê,
ya tu xwe negihînê!
Siwarî bala xwe
da aliyê dengî, lê tu kes nedît. Kêzê
careka din kire hawar:
- Ho siwaro, hendel mendel,
gullika kumê te panzde wersel,
heke tu çûyî mala Mîr Avdel,
bêje: Miþko, Miþko, Miþk-kavirro
kezî kurro,
hebandirro,
bêje: Kêzê, Kêzê, Kêz Xatûnê,
bi fîstanê gulavdûnê,
bi þimika reqreqûnê,
ketiyê heriyê heta bi qûnê.
Ya tu xwe bigihînê,
ya tu xwe negihînê!
Siwarî careka
din bala xwe bi vir de wir de da lê tu kes nedît,
da rê û çû. Çû gundê
dawetê, mala Mîr Avdelî. Berbûrî
hemî li ser xwarina dawetê bûn. Siwaro silav
li wan kir, wan ji ew dawet kirin ser xwarina dawetê. Çû
rûniþt dest bi xwarina xwe kir. Lê hewara Kêz
Xatûnê kete bîra wî, got:
- Gelî cemaetê, gava ez bi rê de deihatim, li
piþt wî girê hanê dengê hawarekê
hate min digot:
Ho siwaro, hendel mendel,
gullika kumê te panzde wersel,
heke tu çûyî mala Mîr Avdel,
bêje: Miþko, Miþko, Miþk-kavirro
kezî kurro,
hebandirro,
bêje: Kêzê, Kêzê, Kêz Xatûnê,
bi fîstanê gulavdûnê,
bi þimika reqreqûnê,
ketiyê heriyê heta bi qûnê.
Ya tu xwe bigihînê,
ya tu xwe negihînê!
Miþko
jî hema di wê wextê de li nava firaqên
neþûþtî goþt û birinc û
tirþika xwe dixwar. Ku dengê siwarî çûyê,
fam kir ku ew hewar, hewara Kêz Xatûnê ye. Hema
zûzûka, hinek goþt û birinc û tirþik
xist bin zimanê xwe, baz da, çû xwe gîhand
Kêzê. Bi destê wê girt, kêþa
ew ji çamûrê derxist. Ji nuh ve ser û
kincên xwe þûþtin û xwe ziwa kirin.
Miþko xwarina ku di bin zimanê xwe de anîbû,
danî ber Kêz Xatûnê. Kêzê
zikê xwe têr kir. Rabûn Kêzê û
Miþko kincên xwe dan ser piþta xwe, bi hev re
bi kêf û henek çûn mala xwe. Ji wê
rojê pê ve pirtir ji hev hez kirin û pirtir
li hev miqate bûn.
Rojekê Miþko got:
- Kêz Xatûn ma tu nikarî savarekê ji me
re bidî serê, ez jî biçim ba pismamên
xwe wan vexwînim malê?
Kêzê got:
- Baþ e.
Miþko derket derva
çû ba pismamên xwe bike. Kêz jî
kete metbaxê ku savarî bipêje.
Gava Miþko vegerriya
malê, çi bibîne!!? Kêz Xatûn ketiye
dîzika dan û nikare jê derkeve. Miþk hêrs
bû, ji qehra re ariya agirî bi serê xwe da kir
û bi çolê ket. Pir çû hindik çû,
rastî qijikê hat. Qijikê meraq kir got ev çi
halê te ye miþkê xwelî ser?
Miþko got:
- Miþkê xwelîser, kêz kêza ciwan,
ketiye dîzika dan, ne ber e ne bîstan, mane qelpikên
guhan.
Qijikê jî
perîkên xwe weþandin. Darê dîna
xwe da qijikê got:
- Ev çi halê te ye qijika perweþîn?
Qijikê got:
- Qijika perweþîn, miþkê xwelîser,
kêz kêza ciwan, ketiye dîzika dan, ne ber e
ne bîstan, mane qelpikên guhan.
Darê jî
pelên xwe weþandin. Çemê avê di
bin darê re derbas dibû. Meraq kir got:
- Ec çi halê te ye dara pelweþîn?
Darê got:
- Dara pelweþîn, qijika perweþîn, miþkê
xwelîser, kêz kêza ciwan, ketiye dîzika
dan, ne ber e ne bîstan, mane qelpikên guhan.
Çemî jî
dest bi girî kir, heta ku nîvî bû av ,
nîvî bû xwîn û bi ser garisî
da çû. Garisî jê pirsî got:
- Ev çi halê te ye çemê nîvî
av, nîvî xûn?
Çemî got:
- Çemê nîvî av nîvî xûn,
dara pelweþîn, qijika perweþîn, miþkê
xwelîser, kêz kêza ciwan, ketiye dîzika
dan, ne ber e ne bîstan, mane qelpikên guhan.
Garis jî xemgîn
bû, devnixûn bû. Xwediyê garisî
jî zeviyê xwe av dida, gava halê garisî
dît, pirsî got:
- Ev çi halê te ye garisê devnixûn?
Garisî got:
- Garisê devnixûn, çemê nîvî
av nîvî xûn, dara pelweþîn, qijika
perweþîn, miþkê xwelîser, kêz
kêza ciwan, ketiye dîzika dan, ne ber e ne bîstan,
mane qelpikên guhan.
Mêrik jî
mera xwe da ber xwe û bi keser li serê rûniþt.
Qîza mêrik ji bavê xwe re girar anîbû.
Qîzikê got:
- Ev çi halê te ye bavê merliqûn?
Mêrik got:
- Bavê merliqûn, garisê devnixûn, çemê
nîvî av nîvî xûn, dara pelweþîn,
qijika perweþîn, miþkê xwelîser,
kêz kêza ciwan, ketiye dîzika dan, ne ber e
ne bîstan, mane qelpikên guhan.
Qîzikê jî
girar bi ser êxwe da kir û çû cem diya
xwe. Dê pembû dijenî. Gava çav bi qîza
xwe kir got:
- Ev çi halê te ye keça sergirar?
Qîzikê got:
- Keça ser girar, bavê merliqûn, garisê
devnixûn, çemê nîvî av nîvî
xûn, dara pelweþîn, qijika perweþîn,
miþkê xwelîser, kêz kêza ciwan,
ketiye dîzika dan, ne ber e ne bîstan, mane qelpikên
guhan.
Dê jî çek
û kevan li xwe xist û rûniþt. Cîrana
jinikê hatibû agir. Gava ev hal dît ji cîrana
xwe pirsî:
- Ev çi halê te ye dayika çekliqûn?
Jinikê got:
- Dayika çekliqûn, keça ser girar, bavê
merliqûn, garisê devnixûn, çemê
nîvî av nîvî xûn, dara pelweþîn,
qijika perweþîn, miþkê xwelîser,
kêz kêza ciwan, ketiye dîzika dan, ne ber e
ne bîstan, mane qelpikên guhan.
Cîranê çû
gazî daxiste nava gundî. Gundî li wan civiyan.
Ji serî heta binî bi meselê hesiyan. Çûn,
dîtin ku Kêz Xatûn di dîzika danî
de fetisiye. Ew derxistin, anîn bi þîneka mezin
veþartin. Miþkoyê reben ma bi tenê.
Piþt re her kes
vegeriya ser mal û halê xwe yê berê. Bavo
ji ser mera xwe rabû, dê çek ji xwe kir, miþko
xweliya xwe, keçikê girara xwe ji xwe daweþand,
darê pelên xwe, qijikê perên xwe li xwe
kirin, garis li xwe zîvirî, xwe kire serberjor, avê
xwe dawerivand zelal bû, lê miþkoyê reben
ma bî.
Çîroka min li diyaran,
rehmet li dê û bavê guhdaran,
ji bilî fesadê ber dîwaran.